Tagarchief: driekoningen

Driekoningenbrood, het recept

Op de avond voor Driekoningen werd een brood gegeten waarin een boon of amandel meegebakken werd. Wie de boon vond was de ‘koning’ van de dag en de baas in huis.

Het recept voor Driekoningenbrood

Een Driekoningenbrood begint met het maken van een gistdeeg/beslag:

  • 500 gram bloem
  • 2 dl. lauwe (!!!) melk
  • 2 zakjes gist (is ongeveer 10 gram verse gist)
  • eetlepel suiker
  • beetje zout
  • geraspte schil van 1 citroen
  • 2 dl. melk
  • 100 gram boter
  • 1 eierdooier
  • 75 gram amandelspijs

De bloem samen met het zout en de suiker zeven in een kom en doe de citroenrasp erbij. De gist oplossen in de lauwe melk en de boter in een pannetje verwarmen (hij mag niet bruin worden) en daarna laten afkoelen. In kuiltje in het bloemmengsel maken en daar langzaam de gistoplossing, boter en de eierdooier doorheen kneden. Zorg dat je handen koel zijn, dat kneedt het makkelijkst. Laat het deeg een uur rijzen onder een vochtige theedoek op een warme plek.

Kneed na een uur de amandelspijs door het deeg en vorm er een groot rond brood van. Vergeet niet een witte boon of hele amandel in het deeg te verstoppen! Laat het zeker nog een uur rijzen op een warm plekje onder een vochtige theedoek.

Daarna in een voorverwarmde oven van 200 graden, ongeveer 35 minuten.

Wanneer het brood is afgekoeld kun je er met poedersuiker een kroon op vormen: knip uit een vel papier een kroon, leg de kroon op het brood en strooi ruim poedersuiker over het brood. Daarna haal je de papiervorm weg en heb je een mooie kroon op je brood. (Ster wordt ook vaak gedaan maar er hoort toch echt een kroon op een Driekoningenbrood vinden wij!)

Driekoningen als kinderfeest

Tot in de 18e was Driekoningen vooral een feest voor kinderen vergelijkbaar met Sint Maarten. Kinderen gingen met lampions in de vorm van sterren langs de deuren om snoep te halen, het werd ‘sterzingen’ genoemd. Veel kinderen droegen kronen ter herinnering aan de ‘koningen’. In sommige plaatsen in Nederland worden nog optochten gehouden tijdens Driekoningen. In enkele landen worden Driekoningen nog gevierd als een soort Sinterklaas met cadeautjes voor de kinderen.

Liedje voor het sterzingen:

driekoningen
image-1078
Drie koningen, drie koningen

geef mij een nieuwe hoed.

Mijn oude is versleten
mijn moeder mag het niet weten.

Drie koningen, drie koningen
geef mij een nieuwe hoed.

Ook thuis werd het feest gevierd met een ‘Driekoningenbrood’. Op de avond voor Driekoningen werd een brood gegeten waarin een boon of amandel meegebakken was. Wie de boon vond was de ‘koning’ van de dag en de baas in huis.

Een andere traditie was het grabbelen naar de ‘koningsbrief’, wie de brief uit een grabbelton trok was de baas op de dag van Driekoningen. Een variant hierop was het grabbelen naar beeldjes van de koning met zijn hele hofhouding, het beeldje dat je grabbelde bepaalde je rol van de dag.

Maar in slecht tijden gingen de armen langs de deuren om aalmoezen op te halen. De meesten waren verkleed tijdens het ‘bedelzingen’ en om herkenning te voorkomen droegen ze vaak ook maskers. In tijden van voorspoed namen de kinderen de traditie over of volwassen gingen ‘bedelzingen’ voor een goed doel.

Wat is Driekoningen

Op 6 januari wordt door christenen Driekoningen , Openbaring van de Heer of Epifanie gevierd. In de westerse christelijke traditie wordt het bezoek van de drie ‘koningen’ aan het kind in de stal gevierd, de oosters-orthodoxe christelijke kerk viert op 6 januari de doop van Jezus. Het centrale thema is de ‘ goddelijke openbaring’.

Wat is Driekoningen?

Het verhaal van de ‘koningen’ wordt beschreven in het evangelie van Matteüs (2):

Driekoningen
image-1069
en nu ging de ster die ze hadden zien opgaan voor hen uit, totdat hij stil bleef staan boven de plaats waar het kind was. Toen ze dat zagen, werden ze vervuld van diepe vreugde. Ze gingen het huis binnen en vonden het kind met Maria, zijn moeder. Ze wierpen zich neer om het eer te bewijzen. Daarna openden ze hun kistjes met kostbaarheden en boden het kind geschenken aan: goud en wierook en mirre.

Matteüs beschrijft de komst van magiërs uit het oosten die het Kerstkindje aanbidden en het geschenken geven. Alleen hij beschrijft dit verhaal en noemt ze magiërs, geen koningen. Ook nergens in de beschrijving van Matteüs staat dat het er drie zijn, ze brengen alleen drie geschenken mee: goud, wierook en mirre. Overigens bezoeken de magiërs van Matteüs een huis, geen stal.

Waarom de magiërs juist mirre, wierook en goud meenamen blijft onduidelijk. Goud is kostbaar en zou kunnen wijzen op de ‘Koninklijke’ status van het kind. Wierook ruikt geweldig en de rook stijgt op naar de hemel, een erkenning van de goddelijke status. Mirre werd sinds voorchristelijke tijden al gebruikt om de goden te vereren maar mirre staat vooral voor de sterfelijkheid en de dood. Nog waarschijnlijker is dat hier gewoon de kostbaarste geschenken worden genoemd die men in die tijd kon geven.

driekoningen
image-1070
Driekoningen is op 6 januari

Net zo onwaarschijnlijk als het is dat Jezus op 25 december is geboren, is het dat de Wijzen op 6 januari bij het Kerstkind waren. Waarom werd het dan 6 januari? Kerstmis in december hebben we te danken aan het heidense zonnewendefeest en zo kreeg 6 januari ook een christelijke betekenis. Driekoningen verving het heidense Dertiendag, dat werd altijd rond 6 januari gevierd. Dertiendag was de afsluiting van de Joeltijd en viel dertien dag na het zonnewendefeest.