Categoriearchief: Feestdagen

Oliebollen, het recept

Traditioneel horen oliebollen natuurlijk bij het vieren van Oud en Nieuw, hieronder ons favoriete familierecept!

Het recept voor oliebollen:

  • oliebollen
    image-1129
    1 kilo tarwebloem (we houden van een flinke voorraad)
  • 700 ml (handwarm) water
  • 300 ml lauw bier
  • 4 zakjes gedroogde gist of 80 gram verse gist
  • 50 gram suiker
  • 10 gram zout
  • 1 geraspte appel

Zeef de bloem met het zout boven een grote beslagkom. Los de gist op in het handwarme water. Voeg alles bij de bloem en mix het tot een klontvrij oliebollenbeslag. Eventueel kun je er nu ook de vulling bij doen. Laat dit een uur onder een keukendoek rijzen op een warme (en zeker tochtvrije) plaats.

Met vulling bv. rozijnen, haal de rozijnen even door wat bloem (zakken ze niet in je mix naar de bodem) en meng ze met een houten pollepel door je beslag.

Na een uur is het beslag voldoende gerezen.

Warm een frituurpan of andere ruime pan op tot 180 graden, bak in olie niet in frituurvet! Maak met twee grote soeplepels bolletjes van het beslag en laat ze in de olie glijden. Wanneer je de lepels even in de olie houdt dan laat het deeg makkelijk los van de lepels. Als je een gewone pan gebruikt is het soms lastig om te zien of de olie heet genoeg is. Goede oliebollen zakken eerst naar de bodem, komen dan omhoog en draaien vanzelf in je pan. (Daarom moet de pan ook diep genoeg zijn en moeten de oliebollen de kans hebben om zelf te draaien.)

Waarom vieren we Oud en Nieuw?

vuurwerk
image-1122
Oudejaarsavond valt ieder jaar op 31 december. Dit lijkt voor ons zo logisch maar pas sinds 1575 vieren we officieel Oud en Nieuw op die data. Voorheen werd het gevierd op bijvoorbeeld Sint Maarten (11 november) of ergens in maart wanneer de zomer weer in aantocht was. Bij de viering van Oud & Nieuw horen oliebollen, vuurwerk en een gezellig feestje met familie of vrienden.

Het Oudjaar van onze voorouders, een beetje Joel

De Germanen vierden het Joelfeest aan het eind van het jaar en begin van het nieuwe. Het was een feest dat meestal begon rond 25 december en tot 6 januari duurde. Ongeveer halverwege was een groot feest met vuren, rituelen en de verschijning van talrijke demonen. Joel was een donkere tijd, de hemelpoorten gingen open en de weg was vrij voor geliefde voorouders maar ook veel akelig gespuis zag zijn kans schoon.

vuur
image-1123
De Joel was ook het vieren van een nieuw begin, de dagen werden eindelijk weer langer.Traditioneel hoorden offers en enorme vuren bij deze tijd. Grote vuren om de slechte geesten op afstand te houden maar ook om te vieren dat de zon weer in aantocht was. Offers waren er voor de goden en voor het afdwingen van veel geluk in het nieuwe jaar. De data van het heidense Joelfeest konden niet ontkomen aan kerstening. Het begin van het feest werd het kerstfeest, de laatste dag werd Driekoningen en de nieuwjaarsviering werd een boete- en biddag.

Veel gedoe dat nieuwe jaar

Officieel werd 1 januari pas in 1575 het begin van het nieuwe jaar. De Spaanse landvoogd Requesens had genoeg van alle onduidelijkheid en via een plakkaat liet hij de bevolking op 16 juni weten dat Nieuwjaarsdag op 1 januari viel.

Al eerder had een leider de datum van het Nieuwjaar op 1 januari gezet. Julius Ceasar bepaalde in 44 v. Chr. dat dit de enige juiste datum was voor Nieuwjaar bij de invoering van de nieuwe kalender. Dat was even wennen want de Romeinen begonnen altijd in maart met het nieuwe jaar. Januari kreeg de naam van de god met de twee gezichten, Janus.

Nu was de nieuwe christelijke wereld natuurlijk niet zo makkelijk te overtuigen. Men vierde het einde van het jaar maar net zoals het uitkwam maar liever niet in januari, stel je voor de maand van zo’n heidense god! Eind maart was een beter moment. Op 25 maart viel Maria boodschap, de dag waarop Maria hoort dat ze in verwachting is van Jezus. Maar de Spaanse landvoogd had er weinig geduld mee, 31 december ‘y eso es todo!’ (en daarmee basta). Het hielp dat enkele jaren later de Gregoriaanse kalender door de paus werd ingevoerd. Hoewel het de protestanten in Nederland weinig op hadden met deze Roomse dwingelandij, werd de datum toch langzamerhand verschoven naar 1 januari.

Sint Maarten kinderfeest

Sint Maarten
image-1098
Sint Maarten kinderfeest. Sint Maarten is een beschermheilige voor kinderen en armen. Vroeger werd daarom vaak aan arme kinderen een kleinigheid gegeven om de komende winter het hoofd te bieden. De kinderen gingen met lampionnetjes gemaakt van uitgeholde suikerbieten langs de deur. Welgestelde ouders zagen hun kinderen liever niet langs de deuren gaan, wat zouden de buren wel niet denken! Maar rond de jaren 30 van de vorige eeuw werd Sint Maarten het feest zoals we dat nu kennen. Alle kinderen mogen langs de deuren om een liedje te zingen voor snoep of fruit.

Liedjes voor Sint Maarten

mandarijnen
image-1099
Sint Maarten, Sint Maarten.

De koeien hebben staarten.
De meisjes hebben rokjes aan.
Daar komt Sint Martinus aan. (Als Sinterklaas kapoentje)

en deze ook:

Sinte Maarten mik mak
M’n vader is een dikzak
M’n moeder is een dun(ne)tje,
Geef me een pepermun(ne)tje

of

11 november is de dag
dat mijn lichtje, dat mijn lichtje.
11 november is de dag,
dat mijn lichtje branden mag.

Wanneer iemand het waagt om niets te geven:

Hier woont juffrouw (meester) kikkerbil
die ons niks geven wil
geef ons een appel of een peer
dan komen wij het hele jaar niet meer

Lampionnen Sint Maarten

Bij Sint Maarten horen natuurlijk de lampionnen. In sommige provincies maken de kinderen een lampion op school en die mogen ze rond 11 november mee naar huis nemen. Op een woensdagmiddag kun je ook zelf een lampion in elkaar knutselen. Bedenk wel dat papier-maché een flinke ´droogtijd´ heeft. Een kartonnen lampion is in een uurtje klaar. Op de site van Kinderpleinen/lampionnen staan heel veel voorbeelden.

Sint Maarten gans, het recept

Sint Maarten gans, het recept! Een gebraden gans hoort bij Sint Maarten. Het verhaal van Sint Maarten en de gans gaat zo: Hij wilde eigenlijk geen bisschop worden van Tours. Daarom verstopte hij zich in het ganzenhok in de hoop dat men een ander zou kiezen. Alleen maakten de ganzen een enorme herrie waardoor de arme heilige toch bisschop werd. Nee zeggen was blijkbaar geen optie. In Duitsland zingen ze het zo: Die Gans wird gebraten, denn er hat Sankt Martin verraten. Daarom ook maar een Duits recept voor een echte gans van Maarten:

Sint Maarten gans, het recept

Ingrediënten:

  • een gans van ongeveer 3 kilo
  • Sint Maarten gans, het recept
    image-1103

    basilicum

    zout

  • peper
  • basilicum
  • marjolein
  • halve liter kippenbouillon
  • 1 dl. cider

Voor de vulling

  • ongeveer 200 gr. wit brood
  • 100 ml. kippenbouillon
  • 500 gr. gepelde kastanjes
  • 500 gr. kalfsvlees
  • peterselie
    image-1104

    peterselie

    3 fijngehakte uien

  • 1 eetl. boter
  • bakje champignons
  • bosje peterselie
  • zout
  • peper
  • nootmuskaat

De gans van binnen en buiten inwrijven met zout, peper, marjolein en basilicum. Zet de afgedekte gans daarna een uurtje in de koelkast. Ruim tijd om de vulling te maken. Laat het brood in stukken gesneden 5 minuten weken in de bouillon, daarna goed uitknijpen. Hak de kastanjes fijn en meng ze met het vlees. Fruit de ui aan in de boter en doe er daarna de klein gesneden champignons bij. Maak een mengsel van het brood, kastanje/vleesmengsel en de champignons en ui. Kruid dit mengsel met peper, zout, peterselie en nootmuskaat. Lijkt het mengsel iets te nat dan kun je nog wat paneermeel toevoegen.

Vul de gans met dit mengsel en naai hem daarna goed dicht met naald en draad.

Leg de gans in een grote ingevette braadslee. Oven voorverwarmen op 240 graden, wanneer de gans in de oven gaat de temperatuur terugbrengen tot 220 graden. Keer de gans regelmatig en giet er dan een scheut kippenbouillon overheen. Mocht het vel te bruin worden leg er dan een vel aluminiumfolie over. Een gans met dit gewicht moet ongeveer 2 uur in de oven.

Haal zo af en toe het vet uit de schaal en vervang het door bouillon.

De gare gans kan uit de oven, leg hem op een schaal die even terug kan in de uitgeschakelde oven.

Ontvet de bouillon die bij de gans in de braadslee zat. Zeef de bouillon door een keukendoek. Doe de bouillon in een kleine pan en voeg de cider toe. Laat deze saus flink inkoken of gebruik maizena voor een sneller resultaat.

Gans kan uit de oven en geserveerd met de saus.

Lekker met: spruitjes met kastanjes of natuurlijk rode kool met appeltjes en gebakken aardappeltjes.

Wie was Sint Maarten

Sint Maarten op 11 november

Sint Maarten
image-1086
Op 11 november wordt het feest van Sint Maarten gevierd. Kinderen trekken met felgekleurde lampionnetjes langs de deuren om voor snoep een liedje te zingen. Vooral in het noorden en zuiden van het land is het een populaire traditie. Soms worden Sint Maartensvuren aangestoken en een enkeling werpt zich op het braden van een echt Sint Maartensgans.

Wie was Sint Maarten?

Sint Maarten is een heilige in de katholieke kerk. Hij is overleden op 8 november 397, 81 jaar oud. Op 11 november wordt hij begraven in Tours. Martinus (dat is zijn echte naam) werd geboren in Hongarije. Het gezin verhuist al snel na zijn geboorte naar Italië waar zijn vader magistraat wordt in het leger. Martinus gaat al op 15e jarige leeftijd in het leger. De jonge Martinus gaat mee naar Gallië, Frankrijk. Eén van de belangrijkste en misschien wel mooiste verhalen over Martinus vindt plaats in deze tijd. Voor de stad Amiens ziet Martinus een bedelaar die hem om een aalmoes vraagt. Martinus bedenkt zich geen moment wanneer hij de bibberende arme man ziet. Met zijn zwaard deelt hij zijn mantel in tweeën en geeft de ene helft aan de bedelaar.

Sint Maarten
image-1087
Nog diezelfde nacht ziet Martinus in een droom Christus met de helft van zijn mantel. Het maakt diepe indruk op de jonge soldaat en kort daarop laat hij zich dopen. Hij verlaat het leger en wordt monnik. Hij gaat naar Italië om het geloof te verkondigen maar rond 361 is hij weer terug in Frankrijk. Al snel krijgt de populaire Martinus volgelingen. Wanneer de bisschop van Tours tien jaar later overlijdt volgt Martinus hem op.

Het was nooit de ambitie van Martinus om als bisschop te eindigen. (Het schijnt dat hij met een smoes naar Tours werd gelokt.) Zijn eenvoudige leven als monnik heeft hij er nooit voor opgegeven. Hij was een fel verdediger van de christelijke leer en hierdoor ook een fel tegenstander van de nog bestaande heidense gebruiken. Al tijdens zijn leven is de bisschop beroemd om zijn goedheid en verhalen over wonderen worden dan al verteld. Vrij snel na zijn dood wordt Martinus heilig verklaard en hiermee is hij de eerste heilige die niet de martelaarsdood is gestorven. Vanuit Frankrijk bereiken de verhalen over de liefdadigheid van de populaire bisschop de rest van Europa.

De gans voor Sint Maarten

Op Sint Maarten eet je een gebraden gans. Het hoort bij een korte anekdote over het leven van de heilige Maarten. Hij wilde eigenlijk helemaal geen bisschop worden van Tours. Daarom verstopte hij zich in het ganzenhok in de hoop dat men een ander zou kiezen. Alleen maakten de ganzen een enorme herrie waardoor de arme heilige toch bisschop werd. Nee zeggen was blijkbaar geen optie. In Duitsland zingen ze het zo: Die Gans wird gebraten, denn er hat Sankt Martin verraten. Hier het recept voor een gebraden gans van Sint Maarten.

Sint Maarten beschermheilige

Sint Maarten wordt vooral vereerd om zijn liefdadigheid. Het verhaal van de arme bedelaar bij Amiens is een prachtig verhaal daarover. Vooral in de Lage Landen, wat nu Nederland en Vlaanderen is, werd de heilige bisschop populair. Veel kerken kregen zijn naam en hij werd de beschermheilige van zowel Utrecht als Groningen. Beiden steden hebben prachtige kerken ter ere van Martinus, de Martinitoren (Groningen) en de Dom (Utrecht).  Daarnaast beschermheilige van: armen, herders en hun vee, dronkaards (de bekeerde dan), kleermakers, soldaten, wijnbouwers,reizigers, stadsomroepers, kasteleins, paarden, ganzen, wapensmeden en wevers. Zijn grote bekendheid dankt hij waarschijnlijk aan zijn rol als beschermheilige van kinderen naast de beroemde Sint Nicolaas.