Oliebollen, vuurwerk en feest


Oudejaarsavond valt ieder jaar op 31 december. Dit lijkt voor ons zo logisch maar pas sinds 1575 vieren we officieel Oud en Nieuw op die data. Voorheen werd het gevierd op bijvoorbeeld Sint Maarten (11 november) of ergens in maart wanneer de zomer weer in aantocht was. Bij de viering van Oud & Nieuw horen oliebollen, vuurwerk en een gezellig feestje met familie of vrienden.



Het Oudjaar van onze voorouders, een beetje Joel


De Germanen vierden het Joelfeest aan het eind van het jaar en begin van het nieuwe. Het was een feest dat meestal begon rond 25 december en tot 6 januari duurde. Ongeveer halverwege was een groot feest met vuren, rituelen en de verschijning van talrijke demonen. Joel was een donkere tijd, de hemelpoorten gingen open en de weg was vrij voor geliefde voorouders maar ook veel akelig gespuis zag zijn kans schoon. De Joel was ook het vieren van een nieuw begin, de dagen werden eindelijk weer langer.


Traditioneel hoorden offers en enorme vuren bij deze tijd. Grote vuren om de slechte geesten op afstand te houden maar ook om te vieren dat de zon weer in aantocht was. Offers waren er voor de goden en voor het afdwingen van veel geluk in het nieuwe jaar. De data van het heidense Joelfeest konden niet ontkomen aan kerstening. Het begin van het feest werd het kerstfeest, de laatste dag werd Driekoningen en de nieuwjaarsviering werd een boete- en biddag.

Veel gedoe dat nieuwe jaar


Officieel werd 1 januari pas in 1575 het begin van het nieuwe jaar. De Spaanse landvoogd Requesens had genoeg van alle onduidelijkheid en via een plakkaat liet hij de bevolking op 16 juni weten dat Nieuwjaarsdag op 1 januari viel.

Al eerder had een leider de datum van het Nieuwjaar op 1 januari gezet. Julius Ceasar bepaalde in 44 v. Chr. dat dit de enige juiste datum was voor Nieuwjaar bij de invoering van de nieuwe kalender. Dat was even wennen want de Romeinen begonnen altijd in maart met het nieuwe jaar. Januari kreeg de naam van de god met de twee gezichten, Janus.

Nu was de nieuwe christelijke wereld natuurlijk niet zo makkelijk te overtuigen. Men vierde het einde van het jaar maar net zoals het uitkwam maar liever niet in januari, stel je voor de maand van zo’n heidense god! Eind maart was een beter moment. Op 25 maart viel Maria boodschap, de dag waarop Maria hoort dat ze in verwachting is van Jezus. Maar de Spaanse landvoogd had er weinig geduld mee, 31 december ‘y eso es todo!’ (en daarmee basta). Het hielp dat enkele jaren later de Gregoriaanse kalender door de paus werd ingevoerd. Hoewel het de protestanten in Nederland weinig op hadden met deze Roomse dwingelandij, werd de datum toch langzamerhand verschoven naar 1 januari.

Silvesteravond


Oudejaarsavond wordt soms ook Silvesteravond genoemd, in Duitstalige landen is Silvester nog steeds de naam voor de laatste avond van het jaar. De naamdag van deze heilige valt op 31 december, de dag waarop hij werd begraven. Silvester werd in 314 paus en bleef het 22 jaar. Hoewel over deze paus zelf weinig bekend is was hij ‘leider’ van de kerk in een belangrijke tijd. Een jaar eerder had de illustere keizer Constantijn de Grote het christendom omarmd en hij zou hierdoor een hechte band hebben gehad met de nieuwe paus. Constantijn liet in deze periode talrijke kerken bouwen o.a. de Sint Pieter.

En Vadertje Tijd


Meer dan in andere maanden worden mensen aan het eind van het oude jaar en begin van het nieuw geconfronteerd met tijd. Vadertje Tijd is een personificatie van het begrip ‘tijd’. Hij wordt vaak voorgesteld als een oude, grijze man met vleugels als van een engel. Vaak heeft hij een zeis of sikkel bij zich, een zandloper, een klok, een weegschaal en (zelden) een ouroboros, een slang die in zijn eigen staart bijt. Het figuur is misschien wel afgeleid van de oude Griekse god Chronos één van de nazaten van Chaos, de Romeinse Saturnus wordt ook wel genoemd. Woorden als chronologie en chronisch zijn afgeleid van de Griekse god.

Copyright © EenSpeciaalMoment. Dit artikel is gepubliceerd op 16 december 2010

reageren


Wanneer u een reactie plaatst zal deze na goedkeuring verschijnen onder het artikel met uw naam en website. Uw e-mail en ip-adres zullen wij niet publiceren.